+ Toon categorieën

Calcium in konijnenvoer

08/16/2017 12:34:00

Je leest en hoort er veel over, maar er zijn ook heel wat misverstanden over in de wereld. Wat is er nou allemaal te doen over calcium in konijnenvoer? Wat voor invloed heeft calcium op de gezondheid van onze konijnen, heeft het echt invloed op gebitsproblemen en nierproblemen? Hoe schadelijk is een te kort? En wat voor gevolgen heeft een te veel aan calcium in de voeding van onze konijnen?

Er zijn inmiddels al heel wat studies gedaan naar konijnen en calcium. Sommige dingen zijn heel logisch, maar andere dingen zijn ook erg ingewikkeld. Konijnen zitten zoals bij veel dingen net weer anders in elkaar dan de meeste diersoorten. Ik probeer het in dit artikel zo eenvoudig mogelijk te houden zodat iedereen het begrijpt.

Calcium opname


Over calcium in konijnenvoeding denken veel konijnenbaasjes na. Het is ook lastig om een voer te kiezen met een juiste hoeveelheid calcium er in.

Bij te weinig calcium in de voeding, of een probleem met de opname van calcium, halen konijnen calcium uit hun kaakbot. Daardoor ontstaat botontkalking. Het kaakbot wordt dunner en de tand- en kieswortels groeien daardoor niet meer op de juiste manier en gaan scheef staan. Daardoor ontstaan dan gebitsproblemen.

Te veel calcium, met het idee dat je dan veilig zit wat betreft de gebitsproblemen, is echter ook niet goed. Door een teveel aan calcium ontstaan blaasproblemen en nierproblemen. Geef dus geen knaagstenen en meet de hoeveelheid konijnenvoer ook goed af zodat het een juiste portie is. Te grote porties zorgen er ook voor dat er een te veel aan calcium in het konijnenlijfje komt. Het is dus echt belangrijk om de hoeveelheid brok op een juiste manier te bepalen, en een brok van goede kwaliteit te voeren.

De meeste diersoorten halen calcium in hun darmen uit voeding. Dit gebeurd door een actief mechanisme bestuurd door vitamine D. Konijnen laten calcium op een andere manier in hun lichaam komen. Zij halen het op een andere manier uit voeding, het wordt namelijk door de darmwand op een passieve manier opgenomen in het lichaam. Pas bij een ernstig calciumtekort bij konijnen komt er een actief mechanisme bestuurd door vitamine D op gang. Konijnen zijn dus net weer anders dan de andere huisdieren die wij houden.

Problemen met calcium opname bij konijnen voorkomen

Om calciumproblemen te voorkomen, moet je eerst weten wat de oorzaken zijn van de problemen. Problemen met calcium opname bij konijnen hebben een aantal oorzaken bij konijnen. Er zijn eigenlijk vier factoren die een grote rol spelen bij het ontstaan van de problemen: Verkeerde voeding, niet genoeg water drinken, niet genoeg urineren en beperkte mobiliteit en/of pijn. 

Verkeerde voeding


De grootste boosdoeners op het gebied van voeding zijn te veel brokken geven, te weinig hooi en zelfs knaagstenen. Het best geef je een vezelrijke brok met als hoofdbestanddeel een hooi- of grassoort, met een goede calcium-fosfor verhouding en meet je de hoeveelheid brokken goed af op de behoefte van het konijn. Hooi hoort voor een gezond konijn zo'n 80% van de dagelijkse voeding uit te maken. Belangrijker dus dan brokken, is dat een konijn voldoende hooi eet. Tot slot worden er in winkels voor konijnen nog steeds knaagstenen verkocht, terwijl die geen enkel voordeel hebben en alleen maar slecht zijn voor de gezondheid. Geef natuurlijk knaagmateriaal in de vorm van takken, maar mijd de mineraalstenen, likstenen en knaagstenen. 

Meer weten over de juiste voeding voor konijnen, dan zijn onderstaande artikelen mogelijk interessant:

Voeding van een konijn
https://www.bunnybunch.nl/informatie/voeding-van-een-konijn

Hooi - Hoe kies je het beste hooi voor jouw konijnen?
https://www.bunnybunch.nl/informatie/hooi-soorten-voor-konijnen

Hooi - Tips om konijnen meer hooi te laten eten
https://www.bunnybunch.nl/informatie/hooi

Timothy hooi
https://www.bunnybunch.nl/informatie/timothy-hooi-konijnen 

Groenten voeren aan konijnen
https://www.bunnybunch.nl/informatie/groenten-voeren-konijn

Knaaghout voor konijnen
https://www.bunnybunch.nl/informatie/knaaghout-voor-konijnen

Niet genoeg water drinken

De meeste nieuwe konijnenbaasjes kopen een drinkfles voor de konijnen. Want dat lijkt ons heel praktisch en schoon. Helaas kunnen konijnen er erg lastig uit drinken en wijzen onderzoeken steeds vaker aan dat konijnen zelf ook echt een voorkeur hebben voor het drinken uit waterbakjes. Uit bakjes kunnen ze prettiger en gulziger drinken, het kost minder moeite, waardoor ze dus ook meer water drinken. Ook kunnen drinkflessen soms problemen hebben, in de winter kunnen tuitjes bevriezen, soms lopen de kogeltjes in de drinktuit vast door kalkaanslag, haren of vuil en kan het konijn helemaal niet drinken. Ook komt het voor dat ze lekken, waardoor er veel water verloren gaat, wat niet door het konijn gedronken word.

Wat je eventueel wel kan doen is beide aanbieden, zowel een bakje en een fles. Mocht er dan iets met het water in het bakje gebeuren, hebben ze de fles nog als reserve drink mogelijkheid.

Als konijnen meer water drinken, plassen ze vaker, en voeren ze goed hun afvalstoffen af. Het drinkwater moet ook minimaal 1x per dag volledig ververst worden, het liefst vaker. Zeker in de wintermaanden bij buitenkonijnen, omdat het water dan bevriest. 

Is water drinken echt een probleem voor jouw konijnen? Vers groenvoer bevat vocht, en eventueel kun je dat zelfs nog extra nat maken voor je het aan de konijnen geeft om te zorgen dat ze meer vocht binnen krijgen. 

Niet genoeg urineren

Konijnen zijn van nature vrij zindelijk, ik geef toe dat het niet altijd de locatie is die wij konijnenbaasjes in gedachten hebben en dat er ook heel wat territoriaal gekeutel en geplas is onder de konijnen, maar van nature kiezen de meeste konijnen één of enkele plekken uit waar ze hun behoefte doen. Het gebruik van een toiletbak op die plekken maakt het schoonhouden voor ons konijnenbaasjes makkelijk, en ook de konijnen zelf hebben liever een schone toiletomgeving dan een vieze. Zorg dus dat er voldoende, goed bereikbare plekken zijn waar toiletbakken staan, en verschoon deze regelmatig, het liefst dagelijks. Uitleg over zindelijkheidstraining is hier te lezen: 

Hoe maak je een konijn zindelijk?
https://www.bunnybunch.nl/informatie/konijnen-zindelijk-maken

Beperkte mobiliteit en/of pijn

Als konijnen minder actief zijn, bijvoorbeeld door te kleine huisvesting, gewrichtsproblemen, overgewicht, verlammingen enz. dan zorgt dat er sneller voor dat er bezinksel ontstaat in de blaas. Het rennen, springen, binky's maken en in beweging zijn zorgt er namelijk voor dat de inhoud van de blaas gemengd word en dat er minder snel bezinksel is. 

Pijn, en dat hoeft niet door problemen met blaas of urinewegen te zijn, kan een reden zijn dat konijnen pijn hebben bij het urineren en daardoor dus ook minder vaak gaan plassen. Voor konijnen die minder mobiel zijn en/of pijn hebben kan het ook lastig zijn om bij de toiletbak te komen.  

Problemen met urinewegen

De problemen die konijnen met calcium hebben komen vooral voor in de urinewegen. Op zich is het niet erg als gezonde konijnen meer calcium binnen krijgen dan zij nodig hebben. Als er voldoende gedronken wordt en voldoende vochthoudend groenvoer gegeten wordt, wordt dit te veel afgevoerd via de urine en zouden er weinig problemen moeten zijn.

Nadeel is alleen dat niet al onze huisdierkonijnen genoeg drinken. Konijnen in gevangenschap drinken namelijk vaak uit een fles. Nadeel is dat ze hiervoor minder drinken. Uit onderzoek is gebleken dat konijnen uit een waterbak meer drinken dan uit een fles. Ook krijgen niet alle konijnen een dieet met voldoende vezels. Een vezelrijk dieet zorgt niet alleen voor een goede afslijting van de tanden en een goede spijsvertering, maar met een vezelrijk dieet zal een konijn ook meer water drinken. Dat is dus weer goed voor het afvoeren van afvalstoffen zoals een te veel aan calcium. Verder zorgen ook beweging, voldoende toiletbakken op de juiste plek en het juiste gewicht dat een konijn voldoende urine produceert om alles af te voeren. Als een konijn niet voldoende drinkt zal er uiteindelijk te veel calcium in de - dan geconcentreerde - urine komen te zitten. Als dit het geval is kan de bloedspiegel stijgen en zal het calcium zich vasthechten aan het weefsel. Hierdoor ontstaan bijvoorbeeld blaas- en nierstenen. Erg pijnlijk en vervelend voor konijnen!

Konijnen die al nierklachten hebben houden (in tegenstelling tot andere zoogdieren) calcium vast. Bij deze konijnen is het verstandig om een laag calciumgehalte in de voeding te geven, zodat de problemen beperkt blijven. Let ook op dat je een juiste hoeveelheid brok geeft. Je kan wel een mooie brok met een laag calcium gehalte kiezen, maar als je daarvan te vele of onbeperkt gaat voeren, dan krijgt het konijn alsnog te veel calcium binnen.

Ook kan het verstandig zijn eens te kijken naar het calciumgehalte in het drinkwater. In sommige gebieden is dat behoorlijk hoog en kan het een groot verschil maken om bronwater uit flessen te geven.

In juni 2018 hebben wij onze forumleden gevraagd hoeveel water hun konijnen gemiddeld per dag (per kg lichaamsgewicht) drinken. Zoals hieronder te zien is, drinken veel konijnen dus eigenlijk te weinig water:

Tandproblemen

Tandproblemen kunnen door verschillende redenen ontstaan. Aan de ene kant wordt gezegd dat de beste manier om tandproblemen te voorkomen is door je konijn een juiste, vezelrijke voeding te geven. Aan de andere kant wordt gezegd dat je tandproblemen voorkomt door een optimaal niveau aan calcium in het dieet van je konijn:

Voeding met een laag vezelgehalte zorgt er voor dat tanden en kiezen niet voldoende slijten en dat er scherpe stukken ontstaan. Dit omdat konijnen op producten met een laag vezelgehalte meer kauwen en niet zozeer malen, zoals ze wel op meer vezelrijk voer zoals hooi moeten doen. Juist door dat malen op voedsel met lange vezels, slijten de tanden en kiezen goed.

Voeding met een laag calcium en/of vitamine D gehalte, en/of te weinig vitamine D uit zonlicht, zorgt er voor dat konijnen botproblemen ontwikkelen, met name in de schedel. Hierdoor hebben de tanden en kiezen minder goed ontwikkelde wortels, en soms wordt er zelfs calcium uit het kaakbot gehaald, waardoor het kaakbot dunner wordt, en de tand- en kieswortels niet meer op de juiste manier kunnen groeien en scheef gaan staan.
Konijnen die al tandproblemen hebben worden vaak erg kieskeurig in wat ze wel en niet eten. Zij kiezen juist voor makkelijk te kauwen brokvoeding en groenten, in plaats van hooi en vezelrijke voeding. Of ze hebben juist meer moeite om het wat dunnere groenvoer te malen. Dit versterkt het probleem alleen maar meer. Laat de dierenarts dus altijd de gebitsproblemen van jouw konijn verhelpen om erger te voorkomen!

In sommige gevallen is het laten trekken van de tanden of een aantal kiezen een optie. Het is soms een beter alternatief dan elke 4-6 weken naar de dierenarts moeten voor het bijslijpen. Tegenwoordig kunnen er zelfs wortelkanaalbehandelingen bij konijnen uitgevoerd worden, hoewel helaas nog niet veel dierenartsen daar de ervaring en middelen voor hebben.

Calcium-fosfor verhouding


Naast de hoeveelheid calcium in het konijnenvoer, moet je ook goed letten op de verhouding tussen calcium en fosfor in het voer . Scheve verhoudingen zorgen er voor dat het niet goed opgenomen wordt en kan voor problemen zorgen. De opname van calcium wordt namelijk beinvloed door een juiste calcium-fosfor verhouding, voldoende beweging en daglicht.
Studies hebben aangetoond dat konijnen die gemengd voer eten en niet hun bakje leeg eten, dus selectief eten, een verkeerde balans binnen krijgen tussen calcium en fosfor. Dit leid tot gebitsproblemen. Een tekort aan calcium is schadelijker voor een konijn dan een teveel aan calcium, maar het is beter om een voeding te geven met de juiste balans.

De aanbevolen hoeveeheid in konijnenvoer is 0.40% calcium en 0,22%-0.37% fosfor. In de meeste konijnenvoeders zit echter meer calcium en meer fosfor. Dat is op zich voor gezonde konijnen geen probleem, mits ze voldoende zonlicht hebben, voldoende drinken en het teveel dus ook wordt afgevoerd.

Daglicht (vitamine D)

Daglicht, of zonlicht zorgt voor een natuurlijk dag- en nachtritme. Het is belangrijk voor de groei, ontwikkeling en voortplanting van konijnen. Het zorgt voor een goede slaap, een goede bloeddruk en het is een bron van vitamine D. Tekort aan vitamine D veroorzaakt rachitis (botaandoening) en tand- en kiesproblemen bij konijnen. Een teveel aan vitamine D uit voeding is giftig en veroorzaakt calcium afzetting in de weefsels.

Vitamine D3 uit daglicht is nodig in het konijnenlichaam om de botten en tanden gezond te houden. Niet alle vitamine D kan uit voeding gehaald worden. Vitamine D3 wordt uit zonlicht gehaald en is nodig om calcium op te nemen in het lichaam. Vitamine D3 is echt noodzakelijk bij konijnen, maar niet overwegend in de voeding. Het grootste deel van de vitamine D3 komt uit zonlicht, konijnen maken dit zelf aan uit vitamine D2. Daglicht bevordert de aanmaak van vitamine D2 in de huid.

Binnenkonijnen en konijnen die in een garage of schuur wonen, zullen sneller botontkalking, tand- en kiesproblemen ontwikkelen dan buitenkonijnen, omdat zij sneller een tekort zullen hebben aan vitamine D. Zorg er dus voor dat ook binnenkonijnen en konijnen die in een garage of schuur wonen voldoende daglicht krijgen.

Een goed gebalanceerde voeding en een ruime hoeveelheid daglicht zorgen voor een gezonde balans. Een verstoring in deze balans kan bijvoorbeeld ontstaan als konijnen niet of nauwelijks daglicht/zonlicht krijgen en/of door het toevoegen van vitamine of mineralen mixen aan konijnenvoeders.

Hoeveel daglicht heeft een konijn precies nodig? Dat is gemiddeld zo een 12 uur per dag, maar beter is het om het natuurlijke dag-nachtritme aan te houden. Dat houd in dat de dagen in de winter korter zijn, en in de zomer langer.

Er zijn tegenwoordig steeds meer berichten en onderzoeken waaruit blijkt dat het voorzien in een UV-lamp, zoals deze ook bij terrariumdieren gebruikt word, ook uitkomst kan bieden voor binnenkonijnen die niet makkelijk voldoende zonlicht kunnen krijgen. Heb je dus geen of weinig mogelijkheden om de binnenkonijnen voldoende zonlicht te geven, dan is het te overwegen om een lamp aan te schaffen. Er zijn wel nog een paar haken en ogen aan: de lampen moeten goed knaag-proof gemonteerd zijn (daar zijn wel metalen beschermcovers voor te koop) en het andere nadeel is dat konijnen veel meer leefruimte hebben dan reptielen, zo een lamp heeft alleen effect als de konijnen er ook echt onder gaan zitten. Je kan dus wel een lamp kopen en in de ren hangen, maar als de konijnen er niet onder gaan, heeft het geen nut.

Welke voeding geef je een konijn met een calcium-arm dieet


Calcium zit vooral in granen, hooi en gras. Het zit ook in commerciële konijnenvoeders. De betere merken hebben al gezorgd dat er een juiste hoeveelheid calcium in de voeders zit. Houd je echter wel een het voedingsadvies, als je je konijn te veel brokvoer geeft, krijgt hij dus ook meer calcium binnen en kan er een teveel ontstaan. Dit is zoals eerder gezegd geen probleem voor een gezond konijn dat voldoende drinkt. Maar als een konijn te weinig drinkt, weinig zonlicht krijgt of andere gezondheidsklachten heeft, kan dit voor ernstige problemen zorgen. De aanbevolen hoeveelheid calcium voor konijnen in commercieële konijnenvoeders is 0.4%. In de meeste voeders zit echter meer, vaak 0.6 of 0.7%.

Ook in hooi zit meestal een hoger gehalte aan calcium. Heb jij een konijn met nier- of gebitsproblemen en wil je hiervoor juist minder calcium in de voeding? Kies dan voor hooi van de grassoort timothy, dus voor timothy hooi. Dit heeft een laager calciumgehalte. Let wel op hoeveel timothy hooi er daadwerkelijk in de verpakking zit, al vanaf 4% mag op de verpakking vermeld worden dat het timothy hooi betreft, terwijl er dan vooral andere soorten in zitten. Er zijn gelukkig wel diverse merken die vrij puur timothy hooi in het assortiment hebben zitten. Vermijd het om te veel luzerne te voeren. Dat is een grassoort met juist een vrij hoog calcium gehalte.

Ook kan het verstandig zijn eens te kijken naar het calciumgehalte in het drinkwater. In sommige gebieden is dat behoorlijk hoog en kan het een groot verschil maken om bronwater uit flessen te geven.

Let ook bij het groenvoer op welke soorten je geeft. Bepaalde soorten zoals broccoli, boerenkool en spinazie bevatten veel calcium. Geef bij voorkeur ook geen of maar heel weinig peterselie en selderij aan konijnen met nierproblemen.

Het is niet zo dat je geen groenvoer meer mag geven, als jouw konijn slecht drinkt kan vers groenvoer geven juist een manier zijn waarop ze nog wat vocht binnen krijgen. Kijk wel goed naar het calciumgehalte van het groenvoer dat je aan het konijn geeft. Andijvie, witlof en komkommer kun je bijvoorbeeld prima blijven voeren in een calcium-arm dieet.

Hieronder een lijstje met de hoeveelheid calcium in groente, fruit en kruiden voor konijnen. Heeft jouw konijn echt blaas- of nierproblemen zou ik geen groenvoer geven dat meer dan 40mg calcium per 100 gram bevat. Alles tussen de 30 en 40 mg kun je beter met mate voeren.

Let wel op dat fruit met mate gegeven moet worden in verband met de fruitsuikers, en dat je wat voorzichtig moet zijn met koolsoorten. Meer uitleg over het opbouwen / aanleren van het eten van groenvoer staat in dit artikel: groenvoer voor konijnen.

Regelmatig krijgen we vragen over welke kruiden in een calcium-arm dieet gegeven kunnen worden. In de meeste kruiden zit echter behoorlijk veel calcium, zeker in gedroogde vorm. Het is daardoor heel lastig om kruiden in een calcium-arm dieet bij konijnen toe te passen. Er zijn wel kruiden die helpen bij blaas en nierproblemen maar dat is dan vooral omdat ze bijvoorbeeld de frequentie van het plassen helpen bevorderen of omdat ze ontstekingsremmend werken (bijv. paardenbloem en peterselie). Maar de keerzijde is dus dat die producten wel veel calcium bevatten. Kruiden zouden in een calcium-arm dieet echt maar zeer minimaal gegeven mogen worden.

Het is over het algemeen aan te raden om voor konijnen die calcium arm moeten eten de hoeveelheid hooi te verhogen naar 85%, en een mengsel van grassoorten te kiezen waarvan de hoofdmoot timothy hooi soorten zijn, 10% vers groenvoer, en dan bij voorkeur de meer calcium arme soorten. En 5% brokvoeding, geperste brokken met een goede calcium-fosfor verhouding.

In onderstaande lijst gaan wij uit van het calcium gehalte in de onbewerkte, rauwe groenvoersoort.

Soort Calcium: mg per 100g
Banaan  5
Appel  6
Groene paprika  6
Mais  7
Cranberry  8
Peer  9
Tomaat  10
Ananas  13
Courgette  16
Komkommer  16
Koriander  16
Radijsbladeren 19
Witlof  19
Ijsbergla 20
Papaja  20
Koolrabi  24
Pompoen  24
Framboos  25
Andijvie  26
Bloemkool  28
Chinese kool  29
Radijs  30
Taugee 32
Wortel  33
Kiwi  34
Pastinaak  36
Kropsla  38
Veldsla 38
Bleekselderij  40
Sinaasappel 40
Broccoli  42
Spruiten 42
Knol selderij  43
Selderie 44
Bietenbladeren  46
Venkel 49
Paksoi  50
Chinese kool   74
Spinazie 99
Paardebloembladeren  103
Waterkers 120
Peterselie  138
Boerenkool  150
Ruccola 160
Basilicum  177

 

Gemiddelde hoeveelheid calcium in grassoorten en hooisoorten

Vers gras 0.54 %
Luzerne 1.42% (1-2%)
Weidehooi 0.75%
Kruidenhooi 0.75
Bergweidehooi 0.6%
Timothy hooi 0.4-0.6%
Gedroogd gras 0.6%
Let wel op dat bovenstaande een gemiddelde is. Er zijn uitschieters mogelijk. Het calciumgehalte in hooi en grassen kan behoorlijk wisselen afhankelijk van het moment van oogsten en de akker waar het vanaf komt. Als er in de bodem veel calcium aanwezig is, zal dat ook in het gras zitten. Ook bemesting speelt een rol voor het calcium gehalte. Het is dus van meer factoren afhankelijk dan van de grassoort(en) die er in zitten.

Bronnen:


Onderzoek van V Jekl en S Redrobe (2013) Rabbit dental disease and calcium metabolism - the science behind divided opinions.

Informatieve website van dierenkliniek Wilhelminapark: dierengebit.nl

Onderzoek van de Wageningen universiteit: Open normen licht bij het bedrijfsmatig houden van gezelschapsdieren - Marko A.W. Ruis, Joanne A.M. van der Borg, 2017

Hartcourt-Brown (2020) Calcium and rabbit food.

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Geplaatst in medische informatie voeding Door