Konijnen zijn sociale dieren. Het liefst hebben ze een vriendje of vriendinnetje. Omdat rammen moeilijk samen gehouden kunnen worden en voedsters lastig te koppelen zijn is de beste combinatie een gecastreerde ram en een (evt ook gecastreerde) voedster. Maar hoe gaat een castratie in zijn werk en waar moet je op letten?


Geslachtsrijp


Rammen zijn geslachtsrijp vanaf de leeftijd van 10 à 14 weken oud, dan dalen de ballen in en kunnen ze een voedster bevruchten.. Het is dus belangrijk dat ze op een leeftijd van 10 weken gescheiden van voedsters zitten, tot ze de leeftijd bereiken dat ze gecastreerd kunnen worden. Die leeftijd varieert een beetje, omdat niet bij elke ram even snel de ballen ingedaald zijn. Maar bij de meeste rammen is dat wel tussen de 10 à 14 weken.

Voedsters zijn meestal iets later vruchtbaar dan rammen, maar er zijn ook voedsters die wel vroeg vruchtbaar zijn. Houd echt altijd de leeftijd  van 10 weken aan om de voedsters en rammen gescheiden van elkaar te huisvesten. Die leeftijd is immers nog veel te jong om moeder te worden.

Na castratie kan een ram de eerste twee weken ook nog succesvol dekken. Wacht dus om zeker te zijn tot 3 weken na de castratie van de ram voor je de voedster en ram weer samen zet, om een nestje te voorkomen.

Soms wordt een langere wachttermijn aangeraden voor je gaat koppelen na castratie van een ram, 4-8 weken zelfs. Dat heeft dan niet te maken met vruchtbaarheid, maar heeft een andere reden.  Dat wordt vaak geadviseerd als de ram  veel last had van hormoongestuurd gedrag, wat de koppeling nadelig kan beinvloeden. Drie weken na castratie kan een ram niet meer bevruchten, maar zijn nog niet alle hormonen uit zijn lichaam verdewenen. Dat duurt 1-2 maanden. Vandaar dat soms het advies gegeven een langere periode na castratie te wachten voor je gaat koppelen.


Castratie en Sterilisatie


Castratie en sterilisatie worden vaak door elkaar gehaald. Castratie houd in dat bij de ram de zaadballen en een stukje zaadleider worden verwijderd, en bij een voedster de baarmoeder en eierstokken. Sterilisatie houd in dat de zaad of eileiders worden afgebonden of doorgeknipt. Sterilisatie komt bij dieren nauwelijks voor.

Het best is dus om je konijn te laten castreren, hierdoor veranderd namelijk de hormoonhuishouding. Je konijn gaat minder rijden en stopt met sproeien, word soms aanhankelijker en soms iets minder druk. Als je een ram alleen laat steriliseren zal hij, als hij samen komt te zitten met een voedster, haar bijna "verkrachten" en nauwelijks met rust laten. Dit is natuurlijk niet fijn voor de voedster.


Een ram kan gecastreerd worden als zijn ballen zijn ingedaald, dat kan al rond de 3 maanden zijn.  Nog niet alle dierenartsen doen dit vanaf deze leeftijd, hier moet je dus van te voren even naar vragen. De castratie van een voedster kan vanaf de leeftijd van 8 maanden. Het is meestal wel aan te raden om de castratie van een voedster rond de leeftijd van 8 maanden - 1 jaar te laten doen. Ten eerste zijn er dan vaak nog geen problemen met de baarmoeder en eierstokken en ten tweede genezen konijnen op die leeftijd vaak net nog wat sneller dan wanneer ze al wat ouder zijn. Allebei mooi meegenomen, als je toch de keuze hebt.

De belangrijkste reden om rammen te laten castreren is zodat ze geen nakomelingen kunnen maken en toch gezellig met een vriendinnetje samen kunnen zitten. Ook voorkom je door een ram op tijd te castreren dat hij gaat sproeien, worden ze vaak wat liever en zijn ze makkelijker zindelijk te maken. Op bunnybunch raden wij aan om ramen altijd te castreren. In dit geval zijn er meer voordelen aan de operatie dan nadelen. Wil je precies weten hoe de castratie van een ram verloopt? Kijk dan bij het fotoverslag van de castratie van Kismo.

 

 

Baarmoederkanker

Voor voedsters is er echter nog een andere reden. Het voorkomen van kanker. Baarmoederkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij het konijn. Het maakt niet uit of een voedster wel of geen nest heeft gehad, leeftijd speelt wel mee.

Uit - inmiddels wat gedateerd- onderzoek  is gebleken dat een voedster van 4 jaar of ouder heeft een kans van 50 tot 80 % op baarmoederkanker. Waarschijnlijk hebben bepaalde rassen (zoals Hollanders) meer aanleg voor baarmoederkanker dan anderen.

Konijnen die baarmoederkanker hebben hebben (bloederige) uitvloeiing uit de geslachtsopening, pijn en uiteindelijk zullen ze er aan overlijden als er niet op tijd kan worden ingegrepen. Naast baarmoederkanker komen er ook melkkliertumoren voor die uit kunnen zaaien naar de longen. Dit kan ook voorkomen worden door een voedster op jonge leeftijd te castreren.

Een nadeel van het laten castreren van een voedster is het feit dat het een behoorlijk zware buikoperatie is en je echt een aantal dagen vrij moet nemen om voor je konijn te zorgen. Het karakter kan heel positief veranderen maar helaas komt het in een aantal gevallen voor dat het juist negatief veranderd. En tot slot vaak toch het prijskaartje een nadeel. Of je je voedster wel of niet wil laten castreren is een keus die je zelf moet maken. Er zijn voor- en nadelen aan het wel laten castreren, maar ook aan het niet laten castreren. Op ons forum vind je verschillende topics waarin de ervaringen van leden besproken worden.

In juli 2017 hebben wij onze forumleden gevraagd of zij hun voedsters hebben laten castreren. Hieronder de uitkomst.

 

Vroegcastratie

 

Veel konijnenbaasjes lopen er tegen aan: je start met twee jonge konijnen, een ram en een voedster. Maar dan moet je ze voor ze vruchtbaar zijn apart van elkaar zetten tot de ram een half jaar oud is en gecastreerd kan worden. Gelukkig is dat tegenwoordig niet altijd meer nodig. Als je een konijnkundige dierenarts weet te vinden, zal deze waarschijnlijk al castraties uitvoeren bij de ram vanaf 10 à 14 weken. In die periode dalen de balletjes in en kan de dierenarts gewoon een castratie uitvoeren. Voordeel is dat de ram dan maar een korte tijd apart hoeft te zitten van de voedster, de voedster is dan namelijk nog niet geslachtsrijp. Nadat de ram is hersteld van de operatie, kan hij weer terug bij de voedster gaan wonen, zonder dat er jonge konijntjes komen.

Veel konijnenasiels en opvangen laten de rammen al op de leeftijd van 10-12 weken castreren. Dit zorgt er voor dat ze niet al te lang in het asiel hoeven blijven wonen, en gezellig met een voedster kunnen gaan samen wonen. Zie je op tegen de risico's van castratie bij een ram, adopteer dan een reeds gecastreerde ram uit het asiel. Of beter nog, een leuk koppel.

 

Castratie van een ram als de ballen niet ingedaald zijn

We krijgen er de laatste tijd vaak vragen over. Je hebt een ram, wil hem laten castreren om te koppelen aan een voedster, maar zijn ballen willen maar niet indalen. Inmiddels is je ram de leeftijd van 6 maanden al gepasseerd, en ze zijn er nog niet.

Een aantal dierenartsen geeft advies zo een ram niet castreren. Dat vinden wij altijd jammer, want ook als de ballen niet willen indalen kan een ram gewoon gecastreerd worden. Ga in ieder geval op zoek naar een goede konijnkundige dierenarts die ervaring heeft met castraties bij konijnen. Als een ram gecastreerd moet worden terwijl de ballen niet zijn ingedaald is het wel een iets zwaardere ingreep. Het is dan meer te vergelijken met de castratie van een voedster. Normaalgezien hangen de ballen aan de buitenkant van zijn lichaam en is het een kwestie van een paar sneetjes maken en de ballen er uit halen. Als de ballen zich nog in de buikholte bevinden, dan wordt de castratie van een ram, net als bij voedsters, een buikoperatie.

 

Konijnkundige dierenarts


Een castratie van een ram brengt als je naar een goede in konijnen gespecialiseerde dierenarts gaat weinig risico's met zich mee. De ingreep is erg klein. Voor een voedster is het een buikoperatie, deze is een stuk zwaarder. Het vervelende is dat konijnen niet goed tegen narcose kunnen en daar goed ziek van kunnen zijn. Daardoor moet je ze na de operatie goed verwennen, zodat ze snel weer opknappen.

Bel voor je besluit bij welke dierenarts je jouw konijnenmaatje laat castreren eerst de dierenarten in de buurt af. Vraag naar de kundigheid van de dierenarts en naar de prijzen van de castratie, de kosten van een castratie van een ram verschillen tussen de 60 en 100 euro, de kosten van een castratie van een voedster liggen meestal tussen de 70 en 150 euro.

De prijzen van castraties kunnen per dierenarts flink verschillen. Dat komt omdat er op verschillende manieren gecastreerd wordt, bepaalde dingen afhankelijk zijn van het formaat van het konijn en het kan verschillen wat er bij de prijs is inbegrepen. 

Sommige dierenartsen kiezen een gemiddelde prijs die voor elk konijn hetzelfde is, ongeacht het gewicht, andere dierenartsen werken met een prijs per gewichtsklasse, andere dierenartsen hebben een basisprijs voor de ingreep op zich, maar dan betaal je bijvoorbeeld los voor narcosemiddelen en medicatie. Sommige dierenartsen castreren rammen zonder narcose maar alleen met plaatselijke verdoving, dan is de prijs ook weer anders. Bij de ene dierenarts zit er een extra controle bij inbegrepen en extra pijnstillers die je mee naar huiskrijgt voor de dagen na de ingreep, bij de ander moet je daar ook weer los voor betalen. Het kan dus best handig zijn even rond te bellen en te vragen wat een castratie kost, en wat er bij die prijs is inbegrepen.

Baseer je beslissing of je naar die dierenarts gaat vooral op zijn kundigheid met konijnen. Stel vragen als "Hoeveel konijnen castreert u? (dit moet natuurlijk regelmatig zijn)" "Hoevaak gaat het mis? (niet meer dan 1% van de operaties per jaar)" "Welke narcose gebruikt u?(Isoflurane, gasnarcose is veilig, tegenwoordig wordt voor rammen vaak ook met plaatselijke verdoving gewerkt)" en "Welke pijnstillers zijn geschikt voor konijnen?(zie verderop in de tekst)" Als jouw dierenarts de goede antwoorden geeft op deze vragen en als je er zelf vertrouwen in hebt, dan kun je je konijn daar beslist laten castreren. Je kan ook een kijkje nemen in de lijst met konijnkundige dierenartsen op ons forum. Deze is samengesteld aan de hand van ervaringen van onze forumleden. 

Denk er aan dat een konijn nooit mag vasten voor een operatie! Een konijn kan niet braken (zoals een hond en kat wel kunnen)! Het is van het grootste belang dat je konijn voedsel in zijn darmen houd, het stilliggen van de darmen is levensgevaarlijk voor een konijn. In plaats van te vasten kun je je konijn beter nog even wat lekkers toestoppen voor de operatie.

 

De operatie plannen

Soms heb je geen keuze, maar als het kan, probeer de operatie dan gunstig te plannen.

Buitenkonijnen moeten na de operatie enkele dagen binnen zitten. Dus als je de keuze hebt is het het meest handig om deze operatie dan tussen half mei en half september uit te laten voeren, zodat je niet zit met de wintervacht en grote temperatuurverschillen. Probeer wel te voorkomen dat de castratie op een warme dag valt of tijdens een hittegolf. Op dagen dat de temperatuur boven de 25 graden is, is het voor konijnen erg warm en kun je ze beter niet te veel stress bezorgen.

Zorg er ook voor dat je de dagen na de operatie thuis bent en voor jouw konijn kan zorgen. Nou denk je misschien, ik plan de castratie op vrijdag, zodat ik in het weekend voor mijn konijn kan zorgen. Dat kan, maar realiseer je wel dat er een redelijke kans is dat je dan in het weekend naar de spoeddienst toe moet. Als je dat niet erg vind en de extra consultkosten wel wil betalen, plan dan wel de castratie voor een weekend dat jouw eigen dierenarts of een andere konijnkundige dierenarts dienst heeft.  Heb je dat er niet voor over? Plan de castratie dan in een vakantie of neem enkele dagen vrij om voor jouw konijn te zorgen.


Zorg na de operatie


Als het goed is blijft jouw konijn de eerste paar uurtjes na de castratie nog bij de dierenarts. Als hij goed wakker is mag je hem ophalen. Vaak hebben ze dan nog niet gegeten of gekeuteld. Ook is het nodig thuis nazorg te geven. Zorg er dus voor dat je enkele dagen vrij bent en hier rustig de tijd voor hebt.

Ten eerste moet je jouw konijn na de castratie (en na elke andere operatie) altijd in een ruimte binnen houden. Dit kan in de woonkamer zijn in de zomer, in de winter kan het ook in een onverwarmde slaapkamer of bijkeuken zijn in verband met de wintervacht. Dit is van belang omdat jouw konijn na operatie moeite kan hebben met het regelen van de lichaamstemperatuur en omdat je wil zorgen dat de wond vlieg-vrij blijft. Zorg er voor dat er voldoende daglicht is in de ruimte waar het konijn tijdelijk komt te staan.

Buitenkonijnen moeten na de castratie dus ook een paar dagen naar binnen worden gehaald. Dit is voor veel konijnenbaasjes een reden om hun buitenkonijn in de zomer te laten castreren. In de winter zit je namelijk met grotere temperatuurverschillen tussen buiten en binnen, zeker na een operatie is dit niet ideaal.

Het is aan te raden om een konijn na de castratie enkele dagen alleen te huisvesten. Een pluche knuffel kan als surrogaat-maatje werken in deze periode. Als het konijn uit een groep of koppel komt kan er wel contact zijn met gaas er tussen. Het is belangrijk om die eerste dagen het konijn goed in de gaten te houden en als konijnen samen zitten heb je geen idee of ze wel voldoende eten en drinken en welke keutels van wie zijn.

Vul de kooi niet met stro maar met oude lappen, kranten, katoenbedding of handdoeken. Stro kan namelijk in de wond prikken. Haal objecten waar ze op kunnen springen uit het verblijf. Door te springen kan de wond open gaan. Zorg dus voor een (tijdelijk) vlak verblijf met zachte ondergrond.

Leg een kruik of snugglesafe in het hok van het konijn, maar zorg er voor dat hij wel kan kiezen of hij er op wil liggen of niet. Na de narcose is het voor een konijn moeilijk zijn eigen lichaamstemperatuur te regelen. Dit is één van de redenen dat een konijn na een operatie enkele dagen binnen gehouden moet worden.

Zorg er voor dat je konijn vers water tot zijn/haar beschikking heeft. Het liefst naast de drinkfles ook een bakje water, voor als het konijn te verzwakt is om bij de drinkfles te kunnen. Je kan zelfs hooithee maken, veel konijnen zijn daar dol op!

Zet in ieder geval een bak droogvoer, een ruif met hooi en lekker vers groenvoer neer voor je konijn.  Zorg er voor dat je al het eten in huis hebt waar jouw konijn dol op is: het favoriete groenvoer, gedroogde kruiden, het lekkerste hooi. Koop een lekkere kruidenmuesli of kruidenpellets. Haal bij de supermarkt wat een kruidenplantje, bijvoorbeeld peterselie. Dat kan soms net de truc zijn om jouw konijn aan het eten te krijgen. Haal alles in huis wat er voor zorgt dat jouw konijn zo snel mogelijk weer lekker gaat eten, en gaat keutelen. Lekker verwennen de eerste dagen om ze goed te laten eten.

Zorg er voor dat je een injectiespuitje zonder naald en wat dwangvoer zoals Supreme science recovery of Dual Care in huis hebt, uit voorzorg. Eventueel kun je ook babyvoeding wortelhapje of fruithapje gebruiken, dat zou ik echter alleen uit nood doen. De andere middelen hebben namelijk meer vezels en voedingsstoffen die de darmen weer op gang helpen. Het is namelijk van belang dat je konijn binnen 24 uur na de operatie weer gaat eten, doet hij dat niet dan moet je hem dwangvoeren. Bij konijnen EHBO vind je hier tips voor.

Binnen 24 uur na de operatie moet je de eerste keutels en plasjes in het hok vinden. Als dat niet het geval is, neem dan contact op met de dierenarts. Waarschijnlijk zal hij in ieder geval adviseren dat je start met dwangvoeren, het kan zijn dat hij nog darm-stimulerende middelen voor zal schrijven.

In mijn ervaring knappen rammen echter vrij snel op van de operatie en zitten zij 's avonds alweer lekker te eten. De volgende ochtend zie je meestal de eerste keutels al in het hok liggen.

De castratie van een voedster heeft iets meer risico. Het herstel duurt ook langer. Omdat het een aardige buikoperatie is, eet de voedster de eerste avond meestal nog niet (veel). De eerste keutels laten meestal ook wat langer op zich wachten. In veel gevallen zal je dus de dag na de castratie moeten starten met dwangvoeren en pijnstillers moeten toedienen. Zorg er voor dat er genoeg aanbod is van lekker eten, om jouw voedster over te halen zo snel mogelijk weer zelf te gaan eten. Je mag haar best verwennen met lekker groenvoer, gedroogde kruiden, brokjes van een ander merk dan normaal of zelfs een klein stukje fruit.

Vraag aan je dierenarts pijnstillers mee, zeker na de castratie van een voedster. Ook al heeft de dierenarts zelf ook al pijnstillers toegediend, vraag er toch nog extra mee. Een konijn heeft een snel metabolisme. Pijnstillers werken bij een konijn maximaal 12 uur na toedienen, maar het kan goed zijn dat jouw konijn na die 12 uur nog pijn heeft van de operatie. Pijn is een van de belangrijkste redenen dat een konijn niet eet, en als je pijnstillers toedient gaat het konijn meestal snel weer eten. Let er op dat de pijnstillers wel voor konijnen geschikt zijn! Onderandere deze merken zijn geschikt: Tolfedine, Ketoprofen, Carprofen of Metacam.

Even op een rijtje wat je precies in huis moet halen voor de zorg na een castratie:

- Binnenverblijf (kan panelenren zijn of binnenhok)
- Zachte bodembedekking (handdoeken of katoenbedding)
- Kruik of snugglesafe
- Extra lekker voedsel (vers groenvoer, kruidenplantje, kruidenmuesli, gedroogde kruiden, fruit, lekkere hooisoorten)
- Spuitje zonder naald
- Dwangvoer (Supreme Science Recovery of Dual Care).
- Babyvoeding wortelhapje of fruithapje (let op, geen andere ingredienten dan groente of fruit!)
- Pijnstillers (meevragen bij dierenarts)

 

 

 

Vruchtbaarheid na castratie


Een ram kan zeker tot 2 weken na de castratie nog bevruchten, wacht dus met koppelen tot de castratie 3 weken geleden was. Op deze regel is één uitzondering, en dat is bij vroegcastratie. Zorg er wel voor dat je dan zeker bent van de exacte leeftijd van zowel de voedster als ram, anders is het aan te raden om dan ook echt de 3 weken aan te houden.

Soms wordt een langere wachttermijn aangeraden voor je gaat koppelen na castratie van een ram, 4-8 weken zelfs. Dat heeft dan niet te maken met vruchtbaarheid, maar heeft een andere reden.  Dat wordt vaak geadviseerd als de ram  veel last had van hormoongestuurd gedrag, wat de koppeling nadelig kan beinvloeden.

 

 

Terug naar de oude situatie

Veel konijnenbaasjes zitten vooral met vragen na de castratie. Het kan ook best lastig zijn om in te schatten wanneer je terug kan naar de oude situatie. Hieronder geven wij een aantal richtlijnen. Kijk vooral goed naar jouw situatie en hoe jouw konijn het doet na de operatie. Niet elk konijn is hetzelfde. Je kan beter iets langer wachten voor de volgende stap neemt, dan dat je het te snel doet en als gevolg daarvan jouw konijn onderkoeld is of dat de hechtingen er uit gaan.

 

Koppelen

De eerste 3 dagen na een castratie is het aan te raden het konijn apart te houden van zijn/haar soortgenootje. Hoewel sommige rammen na castratie na een dag al fit lijken te zijn, is het toch van belang dat je deze 3 dagen aanhoud. Dit omdat je dan goed kan zien of er genoeg gegeten, gedronken en gekeuteld wordt de eerste dagen. Ook is deze eerste dagen de kans dat er iets mis gaat met de wond het grootst. Zorg er voor dat er niets in het verblijf staat waar ze op kunnen springen. Een hoge of gekke sprong maken, kan er voor zorgen dat de hechtingen los gaan.  Als het een bestaand koppeltje of een bestaande groep is, waar één konijn van gecastreerd is, mogen ze elkaar natuurlijk wel met gaas er tussen zien.  Betreft het konijnen die elkaar nog niet kennen, dan is het beter ze uit elkaar te houden. Samen zetten met gaas er tussen veroorzaakt dan alleen frustratie en stress. Dat wil je niet hebben als jouw konijn herstellend is van een operatie.

Als het gaat om een gecastreerde voedster, en de ram waarbij ze woont was al gecastreerd, zou je na 3 dagen, mits alles goed is gegaan, voorzichtig kunnen kijken of ze weer samen kunnen. Als het een rustig koppel is, zal dat vaak wel gaan. Als het een wat drukker koppel betreft, kan het verstandig zijn om toch nog wat langer te wachten. Wacht dan 7-10 dagen voor je ze weer samen zet.

Betreft het een koppel dat elkaar nog niet kent, dan kun je beter wachten tot 3-4 weken na de castratie. Na drie weken is de ram niet meer vruchtbaar. Een voedster heeft ongeveer een maand nodig om goed te herstellen van de castratie. Voor een koppeling is het belangrijk dat beide konijnen weer goed fit en genezen zijn. 

 

Terug naar buiten

Bij de castratie van een ram is het meestal al mogelijk om de ram na een dag of 3-4 weer terug naar buiten te doen. Bij een castratie van een voedster is het aan te raden om iets langer te wachten, 6-7 dagen. Dit kan natuurlijk per konijn en per seizoen verschillen.

Als je jouw konijn weer naar buiten doet, houd dan wel rekening met een aantal zaken. Controleer om te beginnen ook als ze buiten wonen een aantal keer per dag of het goed gaat. Controleer regelmatig of er nog steeds goed gegeten en gedronken wordt, of de keutels nog goed zijn. Controleer ook de wond een paar keer per dag, je wil natuurlijk niet dat die weer gaat bloeden.  Zorg er voor dat ze zo min mogelijk springen de eerste week, omdat dat er voor kan zorgen dat de operatiewond weer open gaat. Vul het schuilhok met een niet-prikkende bodembedekking zoals katoenbedding of back-2-nature. Oude handdoeken kan natuurlijk ook. Als het heel koud is buiten kun je overwegen het konijn nog een paar dagen extra binnen te laten. Staat er veel wind op het konijnenhok, kijk dan of je een windscherm kan maken, zodat er voldoende beschutte plekken zijn voor de konijnen. Ongeveer 14 dagen na de operatie mag je weer overgaan op de normale bodembedekking.

Als je het konijn in de winter naar binnen haalt in een verwarmde woonkamer, kan het niet meer naar buiten toe. Dat kan dan pas weer in het voorjaar. In een verwarmde ruimte beginnen konijnen namelijk al direct de wintervacht te verliezen. Een konijn kan na de castratie tot ongeveer 10 dagen in een onverwamde ruimte in huis blijven in de winter, vaak gebruiken mensen een bijkeuken, garage of logeerkamer (waar geen verwarming aan staat) om de konijnen tijdelijk te huisvesten.  Zorg er wel voor dat ze genoeg daglicht krijgen.

Moet het konijn langer dan 10 dagen binnen wonen, bijvoorbeeld omdat de operatie niet goed is verlopen, kan het konijn pas weer naar buiten in het voorjaar. Na 10-12 dagen beginnen ze namelijk de opgebouwde wintervacht te verliezen, ook in een onverwarmde ruimte.  Je kan het konijn dan pas weer half mei naar buiten doen als de temperaturen van de dag en nacht meer gelijk liggen met onze binnentemperaturen.

 

 

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Save

Save